उन्हाळ्यात मांसाहार करताना चिकन आणि मटण यापैकी काय निवडावे हा प्रश्न अनेकांना पडतो. चिकन हे ‘lean protein’ असल्याने ते पचायला हलके असून शरीरात कमी उष्णता निर्माण करते. मटण हे ‘red meat’ असल्यामुळे ते पचायला जड असून ‘metabolic heat’ वाढवते. त्यामुळे योग्य प्रमाण, स्वयंपाकाची पद्धत आणि व्यक्तीची प्रकृती यानुसार निवड करणे गरजेचे आहे. मांसाहार कसा शिजवला जातो यावरही त्याचा शरीरावर होणारा परिणाम अवलंबून असतो. हलक्या पद्धतीने शिजवलेले चिकन किंवा मटण हे उन्हाळ्यात जास्त योग्य ठरते.
पचनशक्ती आणि शारीरिक उष्णता
चिकन हे प्रामुख्याने ‘लीन प्रोटीन’ (Lean Protein) मानले जाते. यात सॅच्युरेटेड फॅटचे प्रमाण कमी असते, ज्यामुळे आपले पचनसंयंत्र ते सहजपणे पचवू शकते. उन्हाळ्यात जेव्हा आपली पचनशक्ती नैसर्गिकरित्या थोडी मंदावलेली असते, तेव्हा चिकन खाल्ल्याने शरीरावर जास्त ताण येत नाही. याउलट, मटण हे ‘रेड मीट’ प्रकारात मोडते. यात तंतुमय ऊती (Connective tissue) आणि चरबीचे प्रमाण जास्त असते. हे पचवण्यासाठी शरीराला जास्त ऊर्जा खर्च करावी लागते आणि एन्झाइम्सना जास्त वेळ काम करावे लागते. ही दीर्घ पचनप्रक्रिया शरीरातील चयापचय उष्णता (Metabolic Heat) वाढवते, ज्यामुळे आपल्याला उन्हाळ्यात जास्त घाम येणे किंवा अस्वस्थ वाटणे अशा समस्या जाणवू शकतात.
पोषक तत्वांची तुलना आणि गरज
जरी चिकन हलके असले, तरी मटणाचे स्वतःचे फायदे आहेत. मटणामध्ये लोह, झिंक आणि व्हिटॅमिन B12 चे प्रमाण चिकनपेक्षा जास्त असते. ज्यांना ॲनिमिया आहे किंवा ज्यांची शारीरिक कष्टाची कामे जास्त आहेत, त्यांच्यासाठी मटण उत्तम आहे. मात्र, उन्हाळ्याच्या दिवसात शरीराला हायड्रेटेड आणि हलके ठेवणे प्राथमिक उद्दिष्ट असल्याने, चिकन हा अधिक सोयीस्कर पर्याय ठरतो. वजन कमी करू इच्छिणाऱ्यांसाठी आणि जिममध्ये जाणाऱ्यांसाठी चिकन हे स्नायूंच्या बांधणीसाठी (Lean muscle gain) सर्वोत्तम आहे.
स्वयंपाकाच्या पद्धतीचा प्रभाव
तुम्ही कोणते मांस निवडता यापेक्षा ते ‘कसे’ शिजवता, याला उन्हाळ्यात जास्त महत्त्व आहे.
- मटणसाठी : जर उन्हाळ्यात मटण खायचे असेल, तर ते कमी प्रमाणात खावे. मटण शिजवताना ते प्रेशर कुकरमध्ये व्यवस्थित मऊ शिजवावे जेणेकरून पचनाला सोपे जाईल. आले, लसूण, बडीशेप आणि जिरे यांसारख्या पाचक मसाल्यांचा वापर आवर्जून करावा. ‘भुना’ किंवा अति तिखट रस्सा टाळणे केव्हाही चांगले.
कोणी काय टाळावे?
संतुलित आहार आणि पाण्याचे महत्त्व
