भारतातील पायाभूत सुविधांच्या विकासामुळे देशातील अनेक शहरांमधील प्रवास अधिक वेगवान झाला आहे. नवीन पूल, बोगदे, द्रुतगती महामार्ग आणि आधुनिक रेल्वे सेवांमुळे केवळ रस्ते आणि रेल्वे मार्गांची संख्या वाढलेली नाही, तर प्रवासासाठी लागणारा वेळही कमी झाला आहे.
पुलांमुळे प्रवासाचा वेळ कमी
नद्यांमुळे किंवा भौगोलिक अडथळ्यांमुळे लांबणारा प्रवास कमी करण्यासाठी देशभरात अनेक मोठे पूल उभारण्यात आले आहेत.
महाराष्ट्रातील अटल सेतूमुळे मुंबई आणि नवी मुंबईमधील प्रवासाचा कालावधी सुमारे दोन तासांवरून 20 मिनिटांपर्यंत कमी झाल्याचे सांगण्यात आले आहे. आसाममधील भूपेन हजारिका सेतूमुळे काही भागांमधील प्रवास सहा तासांवरून सुमारे एका तासावर आला आहे.
बिहारमधील कोसी रेल महासेतूमुळे निर्मली आणि सरायगढमधील रेल्वे प्रवासाचा कालावधी सुमारे आठ तासांवरून 30 मिनिटांपर्यंत कमी झाला, तर अंतर सुमारे 300 किलोमीटरवरून 22 किलोमीटरपर्यंत घटले आहे.
बोगद्यांमुळे डोंगराळ भागातील प्रवास सुलभ
पर्वतीय आणि कठीण भूप्रदेशात बोगद्यांमुळे प्रवासाचे अंतर आणि वेळ कमी करण्यात मदत झाली आहे. हिमाचल प्रदेशातील अटल बोगद्यामुळे मनाली–सरचू मार्गावरील अंतर 46 किलोमीटरने कमी झाले असून, चार ते पाच तासांची बचत होत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
जम्मू-काश्मीरमधील विविध बोगद्यांमुळेही जम्मू–श्रीनगर मार्गावरील प्रवासाचा कालावधी कमी झाला आहे. अरुणाचल प्रदेशातील सेला बोगद्यामुळे तेजपूर–तवांग मार्गावर वर्षभर संपर्क राखण्यास मदत होत आहे.
द्रुतगती महामार्गांचा मोठा फायदा
देशातील द्रुतगती महामार्गांमुळे शहरांमधील प्रवास अधिक वेगवान होत आहे. दिल्ली–मेरठ द्रुतगती महामार्गामुळे प्रवासाचा कालावधी सुमारे अडीच तासांवरून 50 मिनिटांपर्यंत, तर बेंगळुरू–म्हैसूर द्रुतगती महामार्गामुळे हा वेळ जवळपास तीन तासांवरून 75 मिनिटांपर्यंत आल्याचे वृत्तात नमूद आहे.
महाराष्ट्रातील मुंबई–नागपूर समृद्धी महामार्गामुळे दोन्ही शहरांमधील प्रवासाचा कालावधी सुमारे 16 तासांवरून आठ तासांपर्यंत कमी झाल्याचे सांगण्यात आले आहे.
याशिवाय दिल्ली–मुंबई द्रुतगती महामार्ग, दिल्ली–देहरादून आर्थिक कॉरिडॉर आणि दिल्ली–अमृतसर–कटरा द्रुतगती महामार्ग यांसारख्या प्रकल्पांमुळे देशातील प्रमुख शहरांमधील संपर्क आणखी वेगवान करण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.
रेल्वेच्या वेगातही वाढ
रस्ते वाहतुकीसोबतच रेल्वेच्या वेगातही वाढ करण्यात आली आहे. वृत्तानुसार, संपूर्ण रेल्वे नेटवर्कमधील 549 गाड्यांचा वेग वाढविण्यात आला आहे. यापैकी 20 गाड्यांच्या प्रवासाच्या वेळेत 60 मिनिटे किंवा त्याहून अधिक बचत झाली आहे. 48 गाड्यांचा प्रवासकाल 31 ते 59 मिनिटांनी, तर 105 गाड्यांचा 16 ते 30 मिनिटांनी कमी झाला आहे. उर्वरित 376 गाड्यांच्या प्रवासाच्या वेळेत पाच ते 15 मिनिटांची बचत झाली आहे.
वंदे भारत सेवांमुळे वेगवान प्रवास
वंदे भारत एक्सप्रेस सेवांच्या विस्तारामुळे अनेक शहरांमधील रेल्वे प्रवासाचा कालावधी कमी झाला आहे. नवी दिल्ली–वाराणसी वंदे भारत सेवेमुळे पूर्वीच्या तुलनेत प्रवासाचा वेळ कमी झाला आहे. याशिवाय कटरा–श्रीनगर, बनारस–खजुराहो आणि एर्नाकुलम–बेंगळुरू यांसारख्या मार्गांवरही वंदे भारत सेवा सुरू करण्यात आल्या आहेत.
मुंबई–अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्प
देशातील पहिल्या उच्च-वेग रेल्वे प्रकल्पांपैकी एक असलेल्या मुंबई–अहमदाबाद उच्च-वेग रेल्वे मार्गाची लांबी 508 किलोमीटर आहे. या मार्गावर रेल्वेचा कमाल वेग 320 किमी प्रतितास असणार असून, मुंबई ते अहमदाबाद प्रवास सुमारे 1 तास 58 मिनिटांत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे.
एकूणच, पूल, बोगदे, द्रुतगती महामार्ग आणि आधुनिक रेल्वे प्रकल्पांमुळे भारतातील विविध शहरांमधील प्रवासाचा वेळ कमी करण्यावर भर दिला जात आहे. त्यामुळे पायाभूत सुविधांचा विकास हा केवळ बांधकामापुरता मर्यादित न राहता नागरिकांच्या दैनंदिन प्रवासावरही परिणाम करत असल्याचे या प्रकल्पांमधून दिसून येते.
