भारत आणि इंग्लंड आयसीसी स्पर्धेत पाचव्यांदा उपांत्य फेरीत आमनेसामने येतील. आतापर्यंत खेळल्या गेलेल्या 4 सामन्यांमध्ये दोन्ही संघ 2-2 विजयांसह बरोबरीत आहेत. विशेष म्हणजे, भारताने जेव्हा जेव्हा उपांत्य फेरीत इंग्लंडला हरवले, तेव्हा देशाला विजेतेपद जिंकण्यातही यश मिळाले.
भारत-इंग्लंड यांच्यातील पहिला उपांत्य सामना 1983 च्या एकदिवसीय विश्वचषकात झाला होता. तेव्हा भारताने इंग्रजांना हरवले आणि नंतर अंतिम फेरीत वेस्ट इंडिजला पराभूत करून संघ विजेता बनला. दोन्ही संघ उपांत्य फेरीत शेवटचे 2024 च्या टी-20 विश्वचषकात भिडले होते. तेव्हाही भारताने इंग्लंडला हरवले आणि नंतर अंतिम फेरीत दक्षिण आफ्रिकेला हरवून विजेतेपद पटकावले. 1987 च्या एकदिवसीय विश्वचषकात आणि 2022 च्या टी-20 विश्वचषकातही भारत-इंग्लंड उपांत्य सामना झाला होता. या दोन प्रसंगी इंग्लंडने विजय मिळवला.
पुढे वाचा चारही भारत-इंग्लंड उपांत्य सामन्यांची संक्षिप्त कथा. त्याआधी आयसीसी स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीत भारताचा कोणत्या संघाविरुद्ध कसा विक्रम आहे ते पहा.
1. 1983: जेव्हा ‘अंडरडॉग’ भारताने इंग्लंडचा गर्व मोडला
1983 च्या उपांत्य फेरीत भारताने यजमान इंग्लंडला 6 गडी राखून हरवून पहिल्यांदाच अंतिम फेरीत स्थान मिळवले. मँचेस्टरच्या ओल्ड ट्रॅफर्डमध्ये सामन्यापूर्वी इंग्लिश मीडिया आणि तज्ञांनी भारताचा पराभव जवळपास निश्चित मानला होता.
टॉस हरल्यानंतरही कर्णधार कपिल देव यांनी संथ खेळपट्टीचा अंदाज घेतला. इंग्लंडचा संपूर्ण संघ 60 षटकांत 213 धावांवर गारद झाला. कपिल देव यांनी 3 बळी घेतले, तर मोहिंदर अमरनाथ यांनी 12 षटकांत केवळ 27 धावा देऊन 2 बळी मिळवले.
214 धावांच्या लक्ष्याचा पाठलाग करताना भारताची सुरुवात खराब झाली. 50 धावांवर 2 विकेट पडल्या होत्या. यानंतर अमरनाथ (46 धावा) आणि यशपाल शर्मा (61 धावा) यांनी 92 धावांची भागीदारी करत डावाला स्थिरता दिली.
यशपालनी बॉब विलिसवर मारलेला लेग-साइड षटकार आजही प्रसिद्ध आहे. जेव्हा भारत विजयाच्या जवळ होता, तेव्हा संदीप पाटीलनी सामना अविस्मरणीय बनवला. त्यांनी बॉब विलिसच्या एका षटकात 4 चौकार मारत इंग्लंडच्या आशा मोडून काढल्या. पाटीलनी 32 चेंडूत नाबाद 51 धावांची वेगवान खेळी केली.
या विजयाने भारताला तो आत्मविश्वास दिला, ज्याच्या बळावर संघाने लॉर्ड्समध्ये अंतिम सामना खेळला आणि पुढे जाऊन दोन वेळाच्या चॅम्पियन वेस्ट इंडिजला हरवून पहिल्यांदा विश्वचषकही जिंकला.
2. 1987: गूचच्या ‘स्वीप’ मास्टरक्लासने 83 चा बदला घेतला
1987 मध्ये मुंबईच्या वानखेडे स्टेडियमवर इंग्लंडने भारताला 35 धावांनी हरवून 1983 च्या पराभवाचा हिशोब चुकता केला. घरच्या मैदानावर विजेतेपद जिंकण्याचे भारतीय स्वप्न इथेच भंगले.
या सामन्याची सर्वात मोठी कहाणी होती ग्रॅहम गूच. फिरकीसाठी प्रसिद्ध असलेल्या खेळपट्टीवर त्याने भारतीय फिरकीपटू मनिंदर सिंग आणि रवी शास्त्री यांच्याविरुद्ध स्वीप शॉट्सचा वर्षाव केला. गूचने आपल्या डावात 11 चौकार मारले आणि 136 चेंडूंमध्ये 115 धावा केल्या. तिसऱ्या विकेटसाठी त्याने माईक गॅटिंगसोबत 117 धावांची महत्त्वाची भागीदारी केली.
इंग्लंडने 50 षटकांत 6 गडी गमावून 254 धावांचा मजबूत स्कोर उभारला. हा सामना सुनील गावस्कर यांच्या एकदिवसीय कारकिर्दीतील शेवटचा आंतरराष्ट्रीय सामना ठरला. ते फक्त 4 धावा काढून बाद झाले. 255 धावांच्या लक्ष्याचा पाठलाग करताना मोहम्मद अझरुद्दीनने 64 धावांची झुंजार खेळी केली, पण ते बाद होताच भारतीय डाव गडगडला.
भारताने शेवटचे 5 गडी अवघ्या 15 धावांत गमावले आणि 45.3 षटकांत 219 धावांवर सर्वबाद झाला. विशेष योगायोग असा की, 1983 मध्ये भारताने इंग्लंडला त्यांच्याच भूमीत हरवले होते. 4 वर्षांनंतर इंग्लंडने भारताला भारतात हरवून बदला घेतला.
3. 2022: बटलर-हेल्स यांची 170 धावांची सामना जिंकणारी भागीदारी
ऑस्ट्रेलियातील ॲडलेड ओव्हलमध्ये इंग्लंडने भारताला 10 गडी राखून हरवले. 169 धावांचे लक्ष्य इंग्लंडने अवघ्या 16 षटकांत गाठले. इंग्लंडचा कर्णधार जोस बटलर (80* धावा, 49 चेंडू) आणि ॲलेक्स हेल्स (86* धावा, 47 चेंडू) यांनी 170 धावांची नाबाद सलामी भागीदारी केली.
त्यावेळी टी-20 विश्वचषक इतिहासातील ही सर्वात मोठी सलामी भागीदारी होती. भारताने प्रथम फलंदाजी करताना 20 षटकांत 168/6 धावा केल्या. विराट कोहलीने 50 (40 चेंडू) धावांची खेळी केली. या सामन्यात तो टी-20 आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये 4000 धावा पूर्ण करणारा जगातील पहिला फलंदाज ठरला.
हार्दिक पंड्याने 63 (33 चेंडू, 4 चौकार आणि 5 षटकार) धावा केल्या, पण पॉवरप्लेमध्येच सामन्याचे चित्र स्पष्ट झाले. भारताने पहिल्या 6 षटकांत 38 धावा केल्या, तर इंग्लंडने 63 धावा केल्या. नवीन चेंडूने भुवनेश्वर कुमार आणि अर्शदीप सिंग प्रभाव पाडू शकले नाहीत. त्यानंतर हेल्सला ‘सामनावीर’ म्हणून निवडण्यात आले. त्याच्या खेळीत 7 षटकार आणि 4 चौकार समाविष्ट होते.
4. 2024: कर्णधार रोहितने हिशोब चुकता केला
27 जून 2024, गयाना येथील प्रोविडेंस स्टेडियम. दोन वर्षांपूर्वी ॲडलेडमध्ये मिळालेला 10 विकेट्सचा पराभव अजूनही ताजा होता. भारताने इंग्लंडला 68 धावांनी हरवून केवळ फायनलचे तिकीटच मिळवले नाही, तर 2022 च्या पराभवाचा हिशोबही चुकता केला.
भारताची सुरुवात चांगली झाली नाही. विराट कोहली (9) आणि ऋषभ पंत (4) लवकर पॅव्हेलियनमध्ये परतले. अशा परिस्थितीत कर्णधार रोहित शर्माने जबाबदारी स्वीकारली. त्याने 39 चेंडूत 57 धावा केल्या आणि सूर्यकुमार यादव (47 धावा) सोबत 73 धावांची महत्त्वाची भागीदारी केली. पावसाच्या व्यत्ययांमुळे भारताने 20 षटकांत 171/7 असा आव्हानात्मक स्कोर उभारला.
इंग्लंडने 3 षटकांत 26 धावा केल्या होत्या आणि लयीत दिसत होती. तेव्हाच अक्षर पटेलने आपल्या पहिल्याच चेंडूवर कर्णधार जोस बटलरला बाद केले. त्याने 4 षटकांत 23 धावा देऊन 3 बळी घेतले आणि सामनावीर ठरला.
त्यानंतर कुलदीप यादवनेही 3 बळी घेतले आणि इंग्लंडची मधली फळी टिकू शकली नाही. 172 धावांच्या लक्ष्याच्या प्रत्युत्तरात इंग्लंड 16.4 षटकांत केवळ 103 धावांवर गारद झाला.
उपांत्य फेरीत सलग तिसऱ्यांदा होणार सामना
टी-20 विश्वचषकात भारत आणि इंग्लंड सलग तिसऱ्यांदा आमनेसामने येतील. 2022 मध्ये इंग्लंडने विजय मिळवला होता, तर 2024 मध्ये भारताने विजय मिळवला. आता 5 मार्च रोजी मुंबईतील वानखेडे स्टेडियमवर दोन्ही संघांमध्ये दुसरा उपांत्य सामना संध्याकाळी 7 वाजता सुरू होईल.
